Alcohol en tabak veroorzaken veruit de meeste middelen-gerelateerde sterfte in Europa

op

In het Europese gezondheidsdebat gaat veel aandacht naar illegale drugs, maar de cijfers vertellen een ander verhaal. Alcohol en nicotine (tabak) zijn samen verantwoordelijk voor veruit de meeste sterfgevallen die aan middelengebruik worden toegeschreven.


Tabak: grootste vermijdbare doodsoorzaak

Jaarlijks sterven in Europa naar schatting 700.000 tot 750.000 mensen aan de gevolgen van roken. Het gaat vooral om kanker, hart- en vaatziekten en chronische longaandoeningen. De schade bouwt zich doorgaans langzaam op, vaak over decennia, waardoor het directe verband minder zichtbaar is dan bij acute overdoses.

Alcohol: brede maatschappelijke impact

Alcoholgebruik leidt jaarlijks tot ongeveer 290.000 tot 300.000 sterfgevallen in Europa. Naast leverziekten en hart- en vaatproblemen speelt alcohol een belangrijke rol bij verkeersongevallen, geweld en andere risicovolle situaties. Een aanzienlijk deel van de alcoholgerelateerde sterfte is indirect: het middel beïnvloedt gedrag en verhoogt zo de kans op fatale incidenten.

Illegale drugs: relatief beperkte sterfte

Ter vergelijking: alle illegale drugs samen zijn in Europa verantwoordelijk voor ongeveer 6.000 tot 8.000 doden per jaar, voornamelijk door opioïden. Dat aantal ligt een orde van grootte lager dan de sterfte door alcohol en tabak.

De cijfers maken duidelijk dat legale middelen de zwaarste tol eisen. Nicotine en alcohol veroorzaken samen het merendeel van de middelen-gerelateerde sterfte in Europa. Hun impact wordt vaak onderschat door legale beschikbaarheid, sociale acceptatie en het chronische karakter van de schade—maar statistisch gezien zijn zij de grootste volksgezondheidsrisico’s.

Nicotine (tabak)

  • World Health Organization (WHO – Europa)
    WHO publiceert jaarlijkse ramingen van tabaksgerelateerde sterfte per regio.
    Voor Europa gaat het om ± 700.000–750.000 doden per jaar.
  • Onderliggende data zijn gebaseerd op:
    • nationale doodsoorzakenregisters
    • epidemiologische modellen (kanker, hart- en vaatziekten, COPD)


Alcohol

  • World Health Organization – Global Status Report on Alcohol and Health
    Rapporteert ± 290.000–300.000 alcoholgerelateerde sterfgevallen per jaar in Europa.
  • Hierbij worden directe én indirecte oorzaken meegerekend:
    • leverziekten
    • kanker
    • cardiovasculaire aandoeningen
    • verkeersongevallen, geweld en ongevallen

Illegale drugs

Waarom deze cijfers betrouwbaar zijn

  • Ze worden gebruikt door:
    • Europese Commissie
    • nationale gezondheidsdiensten
    • grote media (BBC, The Guardian, De Standaard, NRC)
  • Methodologie is consistent over jaren, waardoor trends vergelijkbaar zijn.
  • Er is geen politiek belang om alcohol- en tabakssterfte te overdrijven — integendeel, ze zijn historisch eerder onderschat.


België telt vandaag bijna 5% langdurig zieken op actieve leeftijd. Dat is beduidend hoger dan in vergelijkbare Europese landen. Dat verschil kan niet louter door “slechtere gezondheid” verklaard worden. Het wijst vooral op structurele systeemfouten.
 
Ons model heeft jarenlang ziekte gebruikt als stille uitstap uit de arbeidsmarkt, met zwakke herbeoordeling en weinig prikkels tot re-integratie. Dat betekent niet dat mensen massaal frauderen, maar wel dat rationeel gedrag wordt beloond in een te soepel systeem.
 
Andere landen tonen dat het anders kan: snellere opvolging, focus op wat mensen wel nog kunnen, gedeelde verantwoordelijkheid van werkgevers en duidelijke re-integratiepaden.
 
Dat België dit nu pas aanpakt, is laat maar noodzakelijk. Zonder hervorming blijft de factuur stijgen en gaat menselijk potentieel verloren. 
 
Indicatieve vergelijking (orde van grootte)
Land % langdurig arbeidsongeschikt (20–64) Opmerking
België ~5% Zeer hoog, snel stijgend
Nederland ~3,5–4% Striktere re-integratie
Duitsland ~3% Sterke medische herkeuring
Frankrijk ~2,5–3% Meer tijdelijke invaliditeit
Zweden ~3% Activerend model
 
👉 België zit 30–70% hoger dan vergelijkbare landen. Dat is statistisch geen toeval meer.

Reacties

Een reactie posten